Υπάρχουν ορισμένα φυτά που η σύγχρονη διατροφή ανακαλύπτει ξανά, ενώ οι παραδοσιακές κοινωνίες τα χρησιμοποιούν εδώ και αιώνες. Ένα από αυτά είναι το baobab, ο καρπός του εμβληματικού αφρικανικού δέντρου Adansonia digitata.

Τα τελευταία χρόνια το baobab έχει κερδίσει τη θέση του ανάμεσα στα δημοφιλή superfoods, κυρίως λόγω της ιδιαίτερης διατροφικής του σύστασης: είναι πλούσιο σε βιταμίνη C, φυτικές ίνες, πολυφαινόλες, πηκτίνη και διάφορα μέταλλα, ενώ περιέχει μια σειρά βιοδραστικών ενώσεων που μελετώνται για την αντιοξειδωτική και μεταβολική τους δράση.

Όμως τι ακριβώς είναι το baobab; Τι περιέχει; Ποια είναι τα πραγματικά οφέλη του και ποια από αυτά έχουν επιστημονική τεκμηρίωση;

Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε το baobab όχι ως «θαυματουργή» τροφή, αλλά ως ένα ενδιαφέρον λειτουργικό τρόφιμο με ιδιαίτερο διατροφικό και φυτοχημικό προφίλ.

Τι είναι το baobab;

Το baobab, γνωστό και ως «δέντρο της ζωής» σε αρκετές αφρικανικές παραδόσεις, ανήκει στο γένος Adansonia. Το Adansonia digitata είναι το πιο γνωστό αφρικανικό είδος.

Το δέντρο μπορεί να αποκτήσει εντυπωσιακές διαστάσεις και να ζήσει για εκατοντάδες χρόνια. Για τις τοπικές κοινωνίες της Αφρικής δεν αποτελεί απλώς ένα δέντρο, αλλά έναν πολύτιμο διατροφικό και πολιτιστικό πόρο.

Χρησιμοποιούνται παραδοσιακά διαφορετικά μέρη του φυτού, όπως οι καρποί, τα φύλλα και οι σπόροι. Ο καρπός είναι το μέρος που έχει αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη σύγχρονη αγορά των superfoods.

Ο καρπός έχει χαρακτηριστική σκληρή εξωτερική φλούδα, ενώ στο εσωτερικό βρίσκεται μια ξηρή, αλευρώδης σάρκα που μπορεί να μετατραπεί σε σκόνη.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του baobab είναι ότι η σάρκα του καρπού μπορεί να ξηρανθεί φυσικά μέσα στον καρπό, γεγονός που διευκολύνει την παραδοσιακή αποθήκευση και επεξεργασία του.

Η σκόνη baobab που συναντάμε σήμερα σε καταστήματα φυσικών προϊόντων προέρχεται κυρίως από αυτή την αποξηραμένη σάρκα.

Τι περιέχει το baobab;

Το ενδιαφέρον για το baobab δεν βασίζεται σε ένα μόνο συστατικό. Η αξία του βρίσκεται στον συνδυασμό διαφορετικών θρεπτικών και βιοδραστικών ενώσεων.

Οι σημαντικότερες είναι:

• βιταμίνη C
• διαλυτές και αδιάλυτες φυτικές ίνες
• πηκτίνη
• πολυφαινόλες
• προανθοκυανιδίνες
• ταννίνες
• φλαβονοειδή
• κατεχίνες
• καροτενοειδή
• κάλιο
• μαγνήσιο
• ασβέστιο
• σίδηρος
• ψευδάργυρος

Η ακριβής σύσταση, ωστόσο, δεν είναι απολύτως σταθερή. Επηρεάζεται από το είδος και την ποικιλία του δέντρου, την περιοχή καλλιέργειας, το έδαφος, το κλίμα, την ωρίμανση του καρπού και τον τρόπο επεξεργασίας και ανάλυσης.

Αυτό είναι σημαντικό όταν διαβάζουμε διατροφικούς πίνακες ή συγκρίνουμε διαφορετικά προϊόντα baobab.

Baobab και βιταμίνη C

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά διατροφικά πλεονεκτήματα του baobab είναι η υψηλή περιεκτικότητά του σε βιταμίνη C.

Παλαιότερη ανασκόπηση της διατροφικής σύστασης του baobab έδειξε ότι ο πολτός του καρπού αποτελεί ιδιαίτερα πλούσια πηγή βιταμίνης C. Νεότερες αναλύσεις έχουν επίσης επιβεβαιώσει την υψηλή συγκέντρωση ασκορβικού οξέος στον καρπό.

Η βιταμίνη C έχει πολλές φυσιολογικές λειτουργίες στον ανθρώπινο οργανισμό.

Συμβάλλει:

στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες,
στο φυσιολογικό σχηματισμό κολλαγόνου,
στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
στη μείωση της κόπωσης και της εξάντλησης,
και στην αύξηση της απορρόφησης του σιδήρου από τις τροφές.

Επομένως, το baobab υποστηρίζει το ανοσοποιητικό, μέσα απ΄ό τη σημαντική περιεκτικότητά του σε βιταμίνη C.

Οι φυτικές ίνες του baobab

Ένα δεύτερο ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό του baobab είναι η υψηλή περιεκτικότητά του σε φυτικές ίνες.

Οι ίνες του καρπού περιλαμβάνουν τόσο διαλυτά όσο και αδιάλυτα κλάσματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία πηκτινών και άλλων πολυσακχαριτών.

Οι φυτικές ίνες έχουν σημαντικό ρόλο στη διατροφή.

Συμβάλλουν:

• στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου,
• στη δημιουργία μεγαλύτερου αισθήματος κορεσμού,
• στη διαμόρφωση της μεταγευματικής απόκρισης,
• και στη διατήρηση μιας διατροφής που περιλαμβάνει επαρκείς ποσότητες φυτικών τροφών.

Η υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες είναι ένας από τους λόγους που το baobab μπορεί να ενταχθεί ενδιαφέροντα σε smoothies, γιαούρτι, porridge ή άλλα γεύματα.

Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η συνολική πρόσληψη φυτικών ινών της ημέρας είναι πολύ σημαντικότερη από την προσθήκη ενός μόνο superfood.

Πολυφαινόλες: ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του baobab

Ίσως το πιο ενδιαφέρον επιστημονικά κομμάτι του baobab αφορά τις πολυφαινόλες.

Οι πολυφαινόλες είναι μια μεγάλη ομάδα φυτικών ενώσεων που βρίσκονται σε φρούτα, λαχανικά, βότανα, μπαχαρικά, τσάι και άλλα φυτικά τρόφιμα.

Στον καρπό του baobab έχουν ανιχνευθεί διάφορες πολυφαινολικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων:

• γαλλικό οξύ,
• επικατεχίνη,
• προανθοκυανιδίνες,
• κατεχίνες,
• ταννίνες,
• φλαβονοειδή.

Εργαστηριακές αναλύσεις έχουν δείξει σημαντική αντιοξειδωτική ικανότητα εκχυλισμάτων baobab.

Τι σημαίνει «αντιοξειδωτική δράση»;

Ο οργανισμός μας παράγει φυσιολογικά οξειδωτικά μόρια κατά τον μεταβολισμό. Όταν η παραγωγή τους υπερβαίνει την ικανότητα του οργανισμού να τα διαχειριστεί, μιλάμε για οξειδωτικό στρες.

Οι πολυφαινόλες των φυτικών τροφών μπορούν να συμμετέχουν σε μηχανισμούς αντιοξειδωτικής προστασίας.

Baobab και γλυκαιμική απόκριση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία της σύγχρονης έρευνας γύρω από το baobab είναι η σχέση του με τη μεταγευματική γλυκόζη.

Ορισμένες πολυφαινόλες του καρπού φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα πεπτικών ενζύμων και τη διαδικασία με την οποία οι υδατάνθρακες διασπώνται και απορροφώνται. Αυτό δημιούργησε το ερευνητικό ενδιαφέρον για το κατά πόσο το baobab μπορεί να επηρεάζει τη γλυκαιμική απόκριση μετά από ένα γεύμα.

Και εδώ υπάρχουν ενδιαφέροντα ανθρώπινα δεδομένα.

Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη με 31 υγιείς ενήλικες, η κατανάλωση υδατικού εκχυλίσματος baobab μετά από δοκιμασία ανοχής γλυκόζης συνδέθηκε με χαμηλότερη μεταγευματική γλυκαιμική απόκριση και χαμηλότερη μέγιστη συγκέντρωση γλυκόζης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.

Αυτό είναι ενδιαφέρον εύρημα, αλλά χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία του.

Η συγκεκριμένη μελέτη ήταν μικρή, πραγματοποιήθηκε σε υγιείς ανθρώπους και αφορούσε οξεία μεταγευματική απόκριση, όχι μακροχρόνια θεραπεία του διαβήτη.

Baobab και κορεσμός

Επειδή το baobab είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες, έχει άμεση σχέση με τον κορεσμό και τον έλεγχο της πρόσληψης τροφής.

Οι φυτικές ίνες μπορούν να αυξήσουν τον όγκο του γεύματος, να καθυστερήσουν ορισμένες διαδικασίες της πέψης και να επηρεάσουν την αίσθηση πληρότητας.

Άρα, το baobab μπορεί να βοηθήσει στην προσπάθεια απώλειας βάρους.

Baobab και μικροθρεπτικά συστατικά

Εκτός από τη βιταμίνη C, ο καρπός περιέχει διάφορα μέταλλα.

Στις αναλύσεις του πολτού έχουν καταγραφεί σημαντικές ποσότητες:

καλίου, ασβεστίου, μαγνησίου, φωσφόρου, σιδήρου και ψευδαργύρου.

Φυσικά, η πραγματική πρόσληψη που θα λάβει κάποιος εξαρτάται από την ποσότητα baobab που καταναλώνει και από τη συγκεκριμένη σύσταση του προϊόντος.

Είναι σημαντικό επομένως να μην αντιμετωπίζουμε τη σκόνη baobab σαν «πολυβιταμίνη». Η αξία της βρίσκεται στο σύνολο του διατροφικού της προφίλ.

Το baobab ως πηγή αντιοξειδωτικών ενώσεων

Το baobab έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή συνδυάζει:

βιταμίνη C + πολυφαινόλες + προανθοκυανιδίνες + ταννίνες + άλλα φυτοχημικά.

Αυτός ο συνδυασμός εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί ο καρπός παρουσιάζει υψηλή αντιοξειδωτική ικανότητα σε εργαστηριακές αναλύσεις.

Είναι ένα καλό παράδειγμα του γιατί η σύγχρονη διατροφική επιστήμη δεν εξετάζει μόνο τις βιταμίνες και τα μέταλλα.

Τα φυτικά τρόφιμα περιέχουν εκατοντάδες βιοδραστικές ενώσεις που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και με τον ανθρώπινο οργανισμό.

Πώς καταναλώνεται το baobab;

Η σκόνη baobab έχει μια χαρακτηριστική γλυκόξινη, ελαφρώς φρουτώδη γεύση, γεγονός που την κάνει εύκολη στην ενσωμάτωση σε καθημερινά τρόφιμα.

Μπορεί να προστεθεί:

 Σε smoothies

Μια μικρή ποσότητα μπορεί να δώσει οξύτητα και φρουτώδη χαρακτήρα.

 Σε γιαούρτι

Ταιριάζει με γιαούρτι, φρούτα, ξηρούς καρπούς και σπόρους.

 Σε porridge

Μπορεί να προστεθεί στο πρωινό μαζί με βρώμη, κανέλα και φρούτα.

 Σε ροφήματα

Μπορεί να αναμειχθεί με νερό ή άλλο ρόφημα για ένα δροσιστικό ποτό.

 Σε bowls

Συνδυάζεται με berries, μπανάνα, chia ή άλλους σπόρους.

Baobab: Superfood ή απλώς μόδα;

Η λέξη «superfood» χρησιμοποιείται πολύ εύκολα στο marketing. Από επιστημονικής άποψης, όμως, το baobab έχει πραγματικά ορισμένα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν το ενδιαφέρον.

Έχει:

 υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη C
 σημαντική ποσότητα φυτικών ινών
 πηκτίνες και άλλους πολυσακχαρίτες
 πολυφαινόλες
 προανθοκυανιδίνες και ταννίνες
 διάφορα μέταλλα
 ενδιαφέρουσα αντιοξειδωτική ικανότητα
 προκαταρκτικά αλλά ενδιαφέροντα ανθρώπινα δεδομένα για τη μεταγευματική γλυκαιμία.

Αυτό σημαίνει ότι αποτελεί ένα ιδιαίτερα πυκνό σε θρεπτικά και φυτοχημικά συστατικά τρόφιμο, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά σε ένα ποικίλο διατροφικό πρότυπο.

Συμπέρασμα

Το baobab είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παράδειγμα του πώς η παραδοσιακή διατροφή συναντά τη σύγχρονη επιστήμη.

Ο καρπός του Adansonia digitata συνδυάζει βιταμίνη C, φυτικές ίνες, πηκτίνη, πολυφαινόλες, προανθοκυανιδίνες και μέταλλα, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον διατροφικό προφίλ.

Η υψηλή περιεκτικότητά του σε βιταμίνη C μπορεί να συμβάλει στην κάλυψη των ημερήσιων αναγκών σε αυτό το απαραίτητο μικροθρεπτικό συστατικό, ενώ οι φυτικές ίνες αποτελούν σημαντικό στοιχείο μιας διατροφής που υποστηρίζει τη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

Παράλληλα, οι πολυφαινόλες του baobab αποτελούν αντικείμενο έντονης έρευνας λόγω της αντιοξειδωτικής τους δραστηριότητας και της πιθανής σχέσης τους με μεταβολικές λειτουργίες.

Το πιο ενδιαφέρον ίσως είναι ότι υπάρχουν ήδη μικρές ανθρώπινες μελέτες που δείχνουν πιθανή επίδραση του baobab στη μεταγευματική γλυκαιμική απόκριση.

Γι’ αυτό και το baobab αξίζει να αντιμετωπίζεται ως ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον φυσικό τρόφιμο με υψηλή διατροφική πυκνότητα και ένα εντυπωσιακό φυτοχημικό προφίλ.

Και ίσως αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να κατανοήσουμε πραγματικά την έννοια του superfood: όχι ως ένα τρόφιμο που κάνει τα πάντα, αλλά ως μια ποιοτική προσθήκη σε μια συνολικά ισορροπημένη, ποικίλη και θρεπτική διατροφή.